Hội chứng MARFAN, Nguyên nhân cong vẹo cột sống. Tổng hợp bằng chứng khoa học.

Tác giả: Lê Hoàn – Nghiên cứu sinh, Thạc sĩ, Kỹ sư chỉnh hình (CPO, ISPO Category I)

Website: dungcuchinhhinh.vn / dungcuchinhhinh.com

Tài liệu tổng hợp từ các công trình đăng trên tạp chí khoa học uy tín, được chỉ mục trong PubMed/MEDLINE, Scopus và thư viện Cochrane (The Lancet, NEJM, Science, Nature Reviews, J Med Genet, JBJS, Spine, Cochrane Database of Systematic Reviews…). Số trong ngoặc vuông [ ] là số thứ tự tài liệu tham khảo ở cuối bài.

Tóm tắt nhanh hội chứng Marfan

Nội dung	Điểm chính	Nguồn
Nguyên nhân	Đột biến gen FBN1 (mã hóa fibrillin-1), di truyền trội trên NST thường; tới 25% là đột biến mới	[2]
Tỷ lệ mắc	6,5/100.000 dân (Đan Mạch, tiêu chuẩn Ghent II); tuổi chẩn đoán trung vị 19	[3]
Chẩn đoán	Tiêu chuẩn Ghent sửa đổi 2010: giãn gốc động mạch chủ và lệch thủy tinh thể là hai trụ cột	[1]
Nguy hiểm nhất	Phình và bóc tách động mạch chủ; bệnh lý động mạch chủ làm tăng tử vong gấp gần 195 lần	[4]
Thuốc	Chẹn beta và chẹn thụ thể angiotensin (ARB) đều làm chậm giãn gốc động mạch chủ khoảng một nửa	[10]
Phẫu thuật	Thay gốc động mạch chủ khi đường kính ≥ 5,0 cm (≥ 4,5 cm nếu có yếu tố nguy cơ cao)	[11]
Vẹo cột sống	Gặp khoảng 63% bệnh nhân; áo nẹp truyền thống chỉ thành công khoảng 17%	[12, 13, 21]

1. Định nghĩa và cơ chế bệnh sinh

Hội chứng Marfan là bệnh di truyền của mô liên kết, di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, biểu hiện tăng dần theo tuổi nhưng có độ thấm cao, và rất khác nhau giữa các gia đình và ngay trong cùng một gia đình [2]. Bệnh do biến thể gây bệnh của gen FBN1 trên nhiễm sắc thể 15. Gen này mã hóa fibrillin-1, thành phần cấu trúc chính của chất nền ngoại bào, đặc biệt ở thành động mạch, màng sụn và các cấu trúc của mắt [2].

Cơ chế phân tử. Fibrillin-1 tạo nên các vi sợi (microfibril), là “khung giàn” để sợi đàn hồi (elastin) bám vào. Ngoài vai trò cơ học, fibrillin-1 còn giữ cytokine TGF-β ở dạng bất hoạt trong chất nền. Nghiên cứu của Habashi và cs. trên tạp chí Science (2006) cho thấy ở chuột mang đột biến Fbn1, phình động mạch chủ đi kèm tăng tín hiệu TGF-β và có thể phòng ngừa được bằng kháng thể trung hòa TGF-β hoặc bằng losartan, một thuốc chẹn thụ thể angiotensin II typ 1 [6]. Phát hiện này mở đường cho các thử nghiệm lâm sàng về ARB ở người (mục 6).

Cơ chế sinh cơ học ở thành động mạch chủ. Theo định luật Laplace, sức căng thành mạch tỷ lệ thuận với áp lực trong lòng mạch nhân với bán kính mạch. Ở bệnh nhân Marfan, thành động mạch chủ có mạng sợi đàn hồi bị đứt gãy nên chịu lực kém. Khi gốc động mạch chủ giãn ra, bán kính tăng làm sức căng thành mạch tăng theo, và sức căng lớn hơn lại làm mạch giãn tiếp.

Đây là một vòng xoắn bệnh lý. Gốc động mạch chủ là nơi chịu sóng áp lực tống máu mạnh nhất, nên cũng là vị trí giãn sớm và nặng nhất. Từ cơ chế này có thể hiểu vì sao điều trị nhắm vào hai hướng: giảm lực tác động (giảm nhịp tim, giảm tốc độ tăng áp lực, giảm huyết áp) và thay đoạn mạch trước khi đường kính đạt ngưỡng nguy hiểm.

Cơ chế ở hệ cơ xương khớp. Fibrillin-1 cũng có mặt ở màng xương, dây chằng và bao khớp. Vì vậy, bệnh nhân có xương dài phát triển quá mức, dây chằng lỏng lẻo và khớp tăng động. Khung đỡ thụ động của cột sống và vòm bàn chân yếu đi, tạo điều kiện cho vẹo cột sống, lồng ngực biến dạng và bàn chân bẹt.

2. Dịch tễ học

• Tỷ lệ hiện mắc: nghiên cứu toàn quốc Đan Mạch (1977–2014) xác nhận 412 bệnh nhân theo tiêu chuẩn Ghent 2010, tương ứng tỷ lệ hiện mắc tối đa 6,5/100.000 dân. Tỷ lệ mới mắc hằng năm trung vị 0,19/100.000, tuổi chẩn đoán trung vị 19 tuổi (0–74 tuổi), không khác biệt giữa nam và nữ [3]. Các nghiên cứu cũ dùng tiêu chuẩn Berlin cho kết quả dao động từ 1,5 đến 17,2/100.000 [3].
• Đột biến mới: tới 25% bệnh nhân mang biến thể de novo, nghĩa là bố mẹ không mắc bệnh [2]. Vì vậy, “không có tiền sử gia đình” không loại trừ được chẩn đoán.
• Ý nghĩa thực hành: tuổi chẩn đoán trung vị là 19, tức là nhiều bệnh nhân được phát hiện muộn. Nhóm tác giả Đan Mạch nhấn mạnh việc phát hiện sớm là nhiệm vụ của cả bác sĩ nhi khoa lẫn bác sĩ điều trị người lớn [3]. Trong thực hành chỉnh hình, một trẻ vẹo cột sống cao gầy, ngón tay dài, khớp lỏng, cận thị hoặc lồng ngực lõm cần được nghĩ tới Marfan và chuyển khám tim mạch.

3. Biểu hiện lâm sàng theo hệ cơ quan

Hệ cơ quan	Biểu hiện	Số liệu từ nghiên cứu
Tim mạch	Giãn gốc động mạch chủ (xoang Valsalva), bóc tách động mạch chủ, sa van hai lá	Gốc động mạch chủ giãn ở 85–90% bệnh nhân [2]
Mắt	Lệch thủy tinh thể, cận thị nặng, bong võng mạc, glôcôm	Khoảng 60% bị lệch thủy tinh thể trong đời [2]; 56% có ít nhất một chẩn đoán bệnh mắt, nguy cơ gấp 8 lần dân số chung (HR 8,0) [15]
Cột sống	Vẹo cột sống, gù vùng ngực – thắt lưng, trượt đốt sống	Khoảng 63% có vẹo cột sống trong nghiên cứu cắt ngang lớn [12, 21]; trong sổ bộ Đan Mạch, cứ 6 bệnh nhân thì 1 người được ghi nhận vẹo cột sống, nguy cơ gấp 36,7 lần [14]
Màng cứng tủy	Giãn màng cứng tủy thắt lưng – cùng	92% trên MRI (83 bệnh nhân), không gặp ở nhóm chứng; 11/12 trẻ dưới 18 tuổi đã có [16]
Lồng ngực	Lồng ngực lõm (thường không đối xứng), ức gà	Lõm ngực thường gặp và hay không đối xứng [2]
Chi và khớp	Sải tay/chiều cao > 1,05, ngón tay dài, khớp tăng động, bàn chân bẹt, biến dạng hậu bàn chân, lồi ổ cối	Nguy cơ có chẩn đoán bệnh cơ xương khớp gấp 1,94 lần nhóm chứng [14]
Phổi, da	Tràn khí màng phổi tự phát, rạn da	Là các tiêu chí trong thang điểm hệ thống [1]

Ghi chú về giãn màng cứng tủy. Nghiên cứu của Oosterhof và cs. (Radiology, 2001) cho thấy kết hợp đo ở hai mức L3 và S1 trên MRI cho độ nhạy 95% và độ đặc hiệu 98% trong chẩn đoán Marfan [17]. Giãn màng cứng tủy có thể gây đau lưng, đau chân và tăng biến chứng khi mổ cột sống [18].

4. Chẩn đoán: tiêu chuẩn Ghent sửa đổi 2010

Tiêu chuẩn Ghent sửa đổi do hội đồng chuyên gia quốc tế công bố trên Journal of Medical Genetics năm 2010. Tiêu chuẩn này đặt nặng các biểu hiện tim mạch, trong đó giãn gốc động mạch chủ và lệch thủy tinh thể là hai đặc điểm lâm sàng cốt lõi [1]. Xét nghiệm gen FBN1 không bắt buộc nhưng có trọng số lớn hơn so với tiêu chuẩn cũ [1].

Khi KHÔNG có tiền sử gia đình, chẩn đoán Marfan khi có một trong bốn tình huống sau [1]:

1. Gốc động mạch chủ Z ≥ 2 và lệch thủy tinh thể.
2. Gốc động mạch chủ Z ≥ 2 và đột biến FBN1 gây bệnh.
3. Gốc động mạch chủ Z ≥ 2 và điểm hệ thống ≥ 7.
4. Lệch thủy tinh thể và đột biến FBN1 đã từng gặp ở người có bệnh động mạch chủ.

Khi CÓ tiền sử gia đình, chẩn đoán khi có một trong ba tình huống sau [1]:

1. Lệch thủy tinh thể.
2. Điểm hệ thống ≥ 7.
3. Gốc động mạch chủ Z ≥ 2 (người trên 20 tuổi) hoặc Z ≥ 3 (người dưới 20 tuổi).

Lưu ý: các tình huống trên chỉ áp dụng khi không có đặc điểm gợi ý bệnh khác, như hội chứng Loeys-Dietz, Shprintzen-Goldberg hoặc Ehlers-Danlos thể mạch máu [1].

Thang điểm hệ thống (tối đa 20 điểm, ≥ 7 điểm là có tổn thương hệ thống) [1]:

Đặc điểm	Điểm
Dấu hiệu cổ tay và dấu hiệu ngón cái (chỉ có một dấu hiệu: 1 điểm)	3
Lồng ngực ức gà (lồng ngực lõm hoặc lồng ngực không đối xứng: 1 điểm)	2
Biến dạng hậu bàn chân (chỉ bàn chân bẹt đơn thuần: 1 điểm)	2
Tràn khí màng phổi	2
Giãn màng cứng tủy	2
2Lồi ổ cối	2
Tỷ lệ thân trên/thân dưới giảm và sải tay/chiều cao tăng và không vẹo cột sống nặng	1
Vẹo cột sống hoặc gù vùng ngực – thắt lưng	1
Hạn chế duỗi khuỷu	1
Đặc điểm khuôn mặt (có 3/5 dấu hiệu)	1
Rạn da	1
Cận thị > 3 đi-ốp	1
Sa van hai lá	1

Ngưỡng nhân trắc ở người lớn: sải tay/chiều cao > 1,05 là tăng; tỷ lệ thân trên/thân dưới < 0,85 (người da trắng) là giảm. Bài báo gốc ghi chưa có dữ liệu chuẩn cho người châu Á [1]. Năm đặc điểm khuôn mặt gồm: đầu dài, mắt sâu, khe mi xếch xuống, xương gò má kém phát triển và cằm lẹm [1].

Ý nghĩa cho nhà chỉnh hình. Bốn trong mười ba mục của thang điểm (cổ tay/ngón cái, lồng ngực, hậu bàn chân, vẹo cột sống) là những dấu hiệu mà kỹ sư chỉnh hình khám hằng ngày. Đánh giá có hệ thống các dấu hiệu này giúp phát hiện sớm và chuyển bệnh nhân đi khám chuyên khoa đúng lúc.

5. Tiên lượng và tử vong

• Trước kỷ nguyên điều trị: dữ liệu năm 1972 cho thấy tuổi tử vong trung bình là 32 ± 16 tuổi, phần lớn do tim mạch [5].
• Sau khi có điều trị: Silverman và cs. (Am J Cardiol, 1995) phân tích 417 bệnh nhân từ 4 trung tâm. Tuổi tử vong trung bình tăng lên 41 ± 18 tuổi, và tuổi sống trung vị tăng từ 48 (năm 1972) lên 72 (năm 1993). Điều trị nội khoa, kể cả chẹn beta, cũng đi kèm cải thiện khả năng sống còn [5].
• Số liệu hiện đại: nghiên cứu toàn quốc Đan Mạch (Am J Cardiol, 2018) ghi nhận tuổi thọ trung vị của bệnh nhân Marfan là 50 tuổi, so với 60 tuổi ở nhóm chứng. Nguy cơ tử vong chung tăng 3,6 lần, và bệnh động mạch chủ là nguyên nhân chính (HR 194,6). Nếu loại trừ nguyên nhân tim mạch và hô hấp, Marfan không làm tăng tử vong do các nguyên nhân khác [4].

Kết luận: gánh nặng tử vong của Marfan gần như nằm hoàn toàn ở động mạch chủ. Phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và mổ dự phòng đúng lúc là những biện pháp cứu sống người bệnh.

6. Điều trị nội khoa: bằng chứng từ thử nghiệm ngẫu nhiên

Nghiên cứu	Thiết kế	Kết quả chính
Cochrane, Koo và cs. 2017 [7]	Tổng quan hệ thống chẹn beta so với không điều trị	Chỉ tìm được 1 RCT (70 bệnh nhân, propranolol, theo dõi khoảng 10 năm). Thuốc làm chậm giãn động mạch chủ nhưng không chứng minh được giảm tử vong hay bóc tách. Chất lượng bằng chứng thấp, nguy cơ sai lệch cao
Lacro và cs., NEJM 2014 [8]	RCT 608 trẻ em và người trẻ: atenolol so với losartan	Sau 3 năm, tốc độ thay đổi Z-score gốc động mạch chủ không khác nhau (−0,139 so với −0,107 SD/năm; p = 0,08). Cả hai nhóm giảm Z-score, rõ hơn ở người nhỏ tuổi
AIMS, Mullen và cs., Lancet 2019 [9]	RCT mù đôi 192 bệnh nhân 6–40 tuổi: irbesartan so với giả dược	Tốc độ giãn gốc động mạch chủ 0,53 mm/năm so với 0,74 mm/năm (p = 0,030); thuốc dung nạp tốt
MTT Collaboration, Pitcher và cs., Lancet 2022 [10]	Phân tích gộp dữ liệu từng bệnh nhân, 7 RCT, 1.442 bệnh nhân	ARB làm giảm khoảng một nửa tốc độ tăng Z-score gốc động mạch chủ, kể cả ở người đang dùng chẹn beta. Chẹn beta có hiệu quả tương đương ARB

Nhận định:

• Phân tích gộp MTT (2022) là bằng chứng mạnh nhất hiện nay. Nhóm tác giả cho rằng nếu tác dụng của hai thuốc cộng dồn, phối hợp ARB với chẹn beta ngay từ khi chẩn đoán sẽ làm chậm giãn động mạch chủ nhiều hơn dùng từng thuốc, và nếu duy trì nhiều năm có thể làm chậm thời điểm phải mổ [10].
• Hướng dẫn ACC/AHA 2022 khuyến cáo siêu âm tim khi chẩn đoán, lặp lại sau 6 tháng, rồi theo dõi hằng năm. Bệnh nhân cần dùng chẹn beta ở liều tối đa dung nạp được hoặc ARB [11].
• Giới hạn của bằng chứng: tất cả các RCT trên đều đo kết cục trung gian là tốc độ giãn động mạch chủ. Hiện chưa có RCT nào đủ lớn chứng minh thuốc làm giảm bóc tách hay tử vong. Cochrane đã chỉ rõ khoảng trống này [7].
• ARB chống chỉ định khi mang thai [2].

7. Điều trị phẫu thuật

Theo hướng dẫn ACC/AHA 2022 [11]:

• Khuyến cáo mổ thay gốc và đoạn lên động mạch chủ khi đường kính gốc động mạch chủ ≥ 5,0 cm (khuyến cáo nhóm 1).
• Hợp lý khi mổ ở mức ≥ 4,5 cm nếu có yếu tố nguy cơ cao, như tiền sử gia đình bóc tách hoặc động mạch chủ giãn nhanh, và do phẫu thuật viên có kinh nghiệm thực hiện (nhóm 2a).
• Cũng hợp lý khi mổ nếu tỷ số diện tích cắt ngang gốc động mạch chủ (cm²) trên chiều cao (m) ≥ 10, áp dụng cho người quá cao hoặc quá thấp.
• Với phình động mạch chủ ngực đoạn xuống, mổ mở được ưu tiên hơn đặt stent graft nội mạch ở bệnh nhân Marfan.

8. Thai kỳ

• Một tổng quan hệ thống gồm 631 phụ nữ Marfan (790 lần mang thai) ghi nhận 42 ca bóc tách động mạch chủ trong hoặc sau thai kỳ, tức tỷ lệ khoảng 5,3%. Các yếu tố nguy cơ gồm động mạch chủ giãn nhanh, tuổi, tiền sử gia đình bóc tách, tiền sử mổ tim mạch và ba tháng cuối thai kỳ [19].
• Theo ACC/AHA 2022, phụ nữ Marfan có gốc động mạch chủ > 4,5 cm được khuyến cáo mổ trước khi mang thai. Ở mức 4,0–4,5 cm có thể cân nhắc mổ, nhất là khi có yếu tố nguy cơ [11].
• Phụ nữ Marfan cần được tư vấn di truyền và đánh giá tim mạch trước khi mang thai [2].

9. Hoạt động thể lực

Theo tổng quan của Nature Reviews Disease Primers, bệnh nhân nên tránh thể thao đối kháng, tập tạ nặng và các bài tập đẳng trường (gồng cơ giữ tư thế, nín thở rặn), vì những hoạt động này làm tăng vọt huyết áp và lực tác động lên thành động mạch chủ. Nên tập cường độ thấp, khoảng 50% khả năng tối đa [2]. Điều này cũng áp dụng cho các bài tập chỉnh hình phối hợp: ưu tiên bài tập nhẹ, thở đều, không gồng giữ lâu.

10. Cơ xương khớp và vai trò của chỉnh hình

10.1. Vẹo cột sống trong Marfan khác vẹo cột sống vô căn

• Tỷ lệ cao: khoảng 63% bệnh nhân có vẹo cột sống [12, 21]. Sponseller và cs. (JBJS Am, 1995) nghiên cứu 113 bệnh nhân (82 người chưa trưởng thành xương), ghi nhận trượt đốt sống ở 6% và vẹo cột sống đi kèm đau tại vùng cong [12].
• Tiến triển nhanh và cứng hơn: so với vẹo vô căn, vẹo cột sống do Marfan tiến triển nhanh hơn và kháng áo nẹp nhiều hơn. Khi mổ, bệnh nhân mất máu nhiều hơn, dễ khớp giả và dễ xuất hiện thêm đường cong mới [18].
• Gánh nặng phẫu thuật: nghiên cứu sổ bộ Đan Mạch kết luận nhiều bệnh nhân Marfan sẽ cần phẫu thuật chỉnh hình trong đời [14].

10.2. Bằng chứng về áo nẹp

Nghiên cứu	Thiết kế	Kết quả
Sponseller và cs., Spine 2000 [13]	Hồi cứu; độ cong ≤ 45°, Risser 0–2, đeo ≥ 18 giờ/ngày, theo dõi đến trưởng thành hoặc tới khi mổ	Tỷ lệ thành công 17% (thành công định nghĩa là không tiến triển quá 5° và không vượt 45°), thấp hơn vẹo vô căn. Phần lớn bệnh nhân có độ cong > 25° và Risser ≤ 2 vẫn tiến tới ngưỡng phẫu thuật dù đeo nẹp
Weiss & Werkmann, Scoliosis 2012 [20]	Báo cáo 1 ca	Bé gái 2 tuổi, độ cong tiến triển nhanh từ 20° lên 46° trong 6 tháng, được đeo nẹp ngay; nhóm tác giả cho thấy có khả năng điều trị nẹp thành công ở vẹo khởi phát sớm
Milewicz và cs., Nat Rev Dis Primers 2021 [2]	Tổng quan chuyên gia	Nên cân nhắc áo nẹp ở trẻ có độ cong nặng hoặc tiến triển nhanh; cân nhắc mổ khi độ cong vượt 40°

Đánh giá chất lượng bằng chứng: bằng chứng về áo nẹp trong Marfan còn rất hạn chế. Chưa có RCT nào. Dữ liệu chủ yếu là một nghiên cứu hồi cứu cũ với cỡ mẫu nhỏ và một báo cáo ca. Định nghĩa “thành công” trong nghiên cứu năm 2000 là giữ độ cong (không tăng quá 5°, không vượt 45°), không phải giảm độ cong. Vì vậy, chưa có dữ liệu công bố về hiệu quả của các thiết kế áo nẹp nắn chỉnh mạnh hiện đại trên nhóm bệnh nhân này.

Đây là khoảng trống nghiên cứu, không phải bằng chứng cho thấy nẹp chắc chắn không hiệu quả. Tuy vậy, khi tư vấn cho gia đình, cần nói rõ rằng nguy cơ phải mổ cao hơn hẳn so với vẹo vô căn.

10.3. Lưu ý sinh cơ học khi thiết kế áo nẹp cho bệnh nhân Marfan

Phần này là suy luận từ cơ chế bệnh sinh và đặc điểm giải phẫu đã được ghi nhận ở trên, chưa phải kết quả từ thử nghiệm lâm sàng.

• Mô liên kết lỏng lẻo: cột sống mềm nên có thể nắn chỉnh tốt trong nẹp, nhưng đường cong cũng dễ trở lại khi tháo nẹp. Thời gian đeo và theo dõi sau ngưng nẹp cần chặt chẽ hơn so với vẹo vô căn.
• Lồng ngực lõm và không đối xứng: cần tính tới hình dạng thành ngực khi đặt các miếng đệm ép. Tránh ép trực tiếp vào vùng xương ức lõm, vì có thể làm giảm thêm thể tích lồng ngực và chức năng hô hấp.
• Tim mạch: trước khi làm nẹp, nên có kết quả siêu âm tim gần nhất. Áo nẹp ép bụng và ngực quá chặt có thể ảnh hưởng đến hô hấp, vì vậy cần phối hợp với bác sĩ tim mạch, nhất là khi gốc động mạch chủ đã giãn nhiều.
• Giãn màng cứng tủy và trượt đốt sống: gặp với tỷ lệ cao [12, 16]. Khi bệnh nhân đau lưng hoặc đau lan xuống chân, cần chẩn đoán hình ảnh trước khi quy cho áo nẹp.
• Da: rạn da là dấu hiệu thường gặp [1]. Cần kiểm tra các điểm tì đè thường xuyên.

10.4. Bàn chân, lồng ngực và các khớp

• Bàn chân: bàn chân bẹt và biến dạng hậu bàn chân (vẹo ngoài gót) là tiêu chí trong thang điểm Ghent [1]. Về sinh cơ học, dây chằng lỏng làm vòm dọc trong sụp và gót vẹo ngoài khi chịu lực. Lót giày chỉnh hình hoặc nẹp cổ bàn chân giúp đỡ vòm và kiểm soát gót. Tuy nhiên, hiện chưa tìm thấy nghiên cứu chất lượng cao riêng về hiệu quả của lót giày ở bệnh nhân Marfan.
• Lồng ngực lõm: chỉ định mổ khi lồng ngực lõm làm giảm dung tích phổi, chèn ép tim mạch, hoặc khi bệnh nhân cần mổ động mạch chủ lên. Phương pháp Nuss (ít xâm lấn) thành công ở phần lớn bệnh nhân [2].
• Khớp tăng động: dây chằng lỏng gây tăng động khớp, nhất là ở ngón tay, vai, gối và cổ chân [2]. Bài tập ổn định khớp nên thực hiện ở cường độ thấp, phù hợp với khuyến cáo về hoạt động thể lực (mục 9).
• Lồi ổ cối: có thể dẫn tới thoái hóa khớp háng, đôi khi phải đục xương chỉnh trục hoặc thay khớp háng [18].

11. Tổng hợp mức độ bằng chứng

Vấn đề	Bằng chứng tốt nhất hiện có	Mức độ
Tiêu chuẩn chẩn đoán	Đồng thuận chuyên gia quốc tế, Ghent 2010 [1]	Đồng thuận, được kiểm chứng rộng rãi
Chẹn beta / ARB làm chậm giãn động mạch chủ	Phân tích gộp dữ liệu từng bệnh nhân, 7 RCT, 1.442 bệnh nhân [10]	Cao (kết cục trung gian)
Thuốc làm giảm bóc tách / tử vong	Cochrane 2017: 1 RCT nhỏ [7]	Thấp
Ngưỡng mổ động mạch chủ	Hướng dẫn ACC/AHA 2022 [11]	Khuyến cáo nhóm 1, mức B-NR
Áo nẹp vẹo cột sống	1 nghiên cứu hồi cứu [13], 1 báo cáo ca [20]	Rất thấp
Lót giày / nẹp bàn chân	Không có nghiên cứu riêng cho Marfan	Chưa có bằng chứng

12. Kết luận

Hội chứng Marfan là bệnh toàn thân của mô liên kết do đột biến FBN1. Nguy cơ tử vong tập trung gần như hoàn toàn ở động mạch chủ. Bằng chứng mạnh nhất hiện nay (phân tích gộp trên The Lancet năm 2022) cho thấy chẹn beta và ARB đều làm giảm khoảng một nửa tốc độ giãn gốc động mạch chủ. Phẫu thuật dự phòng ở ngưỡng 5,0 cm (hoặc 4,5 cm khi có nguy cơ cao) đã góp phần kéo dài tuổi thọ đáng kể.

Với lĩnh vực chỉnh hình, vẹo cột sống trong Marfan phổ biến, tiến triển nhanh và kháng áo nẹp hơn vẹo vô căn. Bằng chứng về áo nẹp còn rất ít và đã cũ. Nhà chỉnh hình có vai trò quan trọng ở hai điểm: phát hiện sớm bệnh nhân nghi Marfan để chuyển khám tim mạch, và thiết kế dụng cụ phù hợp với đặc điểm mô liên kết, lồng ngực và tình trạng tim mạch của từng người.

Tài liệu tham khảo

1. Loeys BL, Dietz HC, Braverman AC, et al. The revised Ghent nosology for the Marfan syndrome. J Med Genet. 2010;47(7):476–485. doi:10.1136/jmg.2009.072785
2. Milewicz DM, Braverman AC, De Backer J, et al. Marfan syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2021;7(1):64. doi:10.1038/s41572-021-00298-7. PMID: 34475413
3. Groth KA, Hove H, Kyhl K, et al. Prevalence, incidence, and age at diagnosis in Marfan Syndrome. Orphanet J Rare Dis. 2015;10:153. doi:10.1186/s13023-015-0369-8
4. Groth KA, Stochholm K, Hove H, Andersen NH, Gravholt CH. Causes of mortality in the Marfan syndrome (from a nationwide register study). Am J Cardiol. 2018;122(7):1231–1235. doi:10.1016/j.amjcard.2018.06.034. PMID: 30149886
5. Silverman DI, Burton KJ, Gray J, et al. Life expectancy in the Marfan syndrome. Am J Cardiol. 1995;75(2):157–160. doi:10.1016/S0002-9149(00)80066-1. PMID: 7810492
6. Habashi JP, Judge DP, Holm TM, et al. Losartan, an AT1 antagonist, prevents aortic aneurysm in a mouse model of Marfan syndrome. Science. 2006;312(5770):117–121. doi:10.1126/science.1124287. PMID: 16601194
7. Koo HK, Lawrence KAK, Musini VM. Beta-blockers for preventing aortic dissection in Marfan syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2017;11:CD011103. doi:10.1002/14651858.CD011103.pub2. PMID: 29110304
8. Lacro RV, Dietz HC, Sleeper LA, et al. Atenolol versus losartan in children and young adults with Marfan’s syndrome. N Engl J Med. 2014;371(22):2061–2071. doi:10.1056/NEJMoa1404731
9. Mullen M, Jin XY, Child A, et al. Irbesartan in Marfan syndrome (AIMS): a double-blind, placebo-controlled randomised trial. Lancet. 2019;394(10216):2263–2270. doi:10.1016/S0140-6736(19)32518-8
10. Pitcher A, Spata E, Emberson J, et al.; Marfan Treatment Trialists’ Collaboration. Angiotensin receptor blockers and β blockers in Marfan syndrome: an individual patient data meta-analysis of randomised trials. Lancet. 2022;400(10355):822–831. doi:10.1016/S0140-6736(22)01534-3. PMID: 36049495
11. Isselbacher EM, Preventza O, Black JH 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. J Am Coll Cardiol. 2022;80(24):e223–e393. doi:10.1016/j.jacc.2022.08.004
12. Sponseller PD, Hobbs W, Riley LH 3rd, Pyeritz RE. The thoracolumbar spine in Marfan syndrome. J Bone Joint Surg Am. 1995;77(6):867–876. doi:10.2106/00004623-199506000-00007. PMID: 7782359
13. Sponseller PD, et al. Results of brace treatment of scoliosis in Marfan syndrome. Spine. 2000;25(18):2350–2354.
14. Andersen NH, Hauge EM, Baad-Hansen T, et al. Musculoskeletal diseases in Marfan syndrome: a nationwide registry study. Orphanet J Rare Dis. 2022;17:118. doi:10.1186/s13023-022-02272-2
15. Kjeldsen S, Andersen N, Groth K, et al. Ocular morbidity in Marfan syndrome: a nationwide epidemiological study. Br J Ophthalmol. 2023;107(8):1051–1055. PMID: 35318224
16. Fattori R, Nienaber CA, Descovich B, et al. Importance of dural ectasia in phenotypic assessment of Marfan’s syndrome. Lancet. 1999;354(9182):910–913.
17. Oosterhof T, Groenink M, Hulsmans FJ, et al. Quantitative assessment of dural ectasia as a marker for Marfan syndrome. Radiology. 2001;220(2):514–518.
18. Shirley ED, Sponseller PD. Marfan syndrome. J Am Acad Orthop Surg. 2009;17(9).
19. Al-Thani H, Mekkodathil A, El-Menyar A. Management and outcomes of aortic dissection in pregnancy with Marfan syndrome: a systematic review. Curr Vasc Pharmacol. 2020;18(3):282–293.
20. Weiss HR, Werkmann M. Brace treatment in an infantile/juvenile patient with progressive scoliosis due to Marfan’s syndrome. Scoliosis. 2012;7(Suppl 1):P5. doi:10.1186/1748-7161-7-S1-P5
21. Analysis of GPR126 polymorphisms and their relationship with scoliosis in Marfan syndrome and Marfan-like syndrome in Mexican patients. Biomol Biomed. 2023. doi:10.17305/bb.2023.9268 (trích dẫn tỷ lệ 63% từ nghiên cứu cắt ngang lớn).